Punch needle, içi boş bir iğneye geçirilen ipliği kumaşa batırıp çekerek yüzeyde ilmekler oluşturma tekniğidir. Dikiş yok, düğüm yok; iğneyi batırıyorsun, çekiyorsun, ilerliyorsun. Başlamak için bir punch iğnesi, sıkı dokulu bir kumaş, kalın iplik ve kumaşı gergin tutacak bir çerçeve yeter.
Nasıl çalışıyor?
İğnenin içi bir tüp gibi boş, iplik bu tüpten geçiyor. İğneyi kumaşa dibine kadar batırdığında iplik öbür tarafa taşınıyor; iğneyi geri çektiğinde iplik orada bir ilmek olarak kalıyor. Bir sonraki deliğe geçiyorsun, tekrar. Yan yana yüzlerce ilmek, halı gibi dolgun bir yüzey oluşturuyor.
Bu yüzden kumaşın iki yüzü farklı görünür. Çalıştığın yüzde düz, birbirine bitişik dikişler; öteki yüzde kabarık ilmekler. İkisi de kullanılır: ilmekli yüz yumuşak ve tüylü bir görüntü verir, düz yüz nakışa benzer. Çoğu desende ilmekli taraf ön yüzdür; yani desenin arkasından çalışıyorsun, iş bitince çevirip bakıyorsun.
Ne gerekiyor?
- Punch iğnesi. Ayarlanabilir olanı seç; iğnenin uzunluğu değiştikçe ilmek boyu değişir. Kalın iplik için geniş, ince iplik için dar delikli iğne gerekir. Başlangıç için tek bir kalın iğne yeter.
- Kumaş. Punch needle için en uygun kumaş monk kumaşı; gevşek görünür ama dokusu iğne çekildiğinde kapanıp ilmeği tutar. Sıkı dokulu keten ya da punch için üretilmiş kumaşlar da olur. Sıradan pamuklu kumaş ilmeği tutmaz, etaminin delikleri fazla büyük kalır.
- İplik. Kalın iğne için halı ipi kalınlığında yün ya da akrilik. İpliğin iğnenin içinden takılmadan kayması gerekiyor; akıp gitmiyorsa daha ince iplik ya da daha geniş iğne.
- Çerçeve. Kumaş davul gibi gergin olmalı, gevşek kumaşta ilmekler tutmaz. Kilitli çerçeve ya da geniş vidalı kasnak. Hangisini seçeceğini kasnak yazısında anlattık.
- Desen. Kumaşa çizilmiş ya da basılı gelir. Kendin çizmek istiyorsan silinmez kalem kullan, ilmekler kalemi kapatır.
- Makas. İplik ucu kesmek için.
Adım adım ilk punch
- Kumaşı çerçeveye ger. Parmağınla vurduğunda gergin ses vermeli. Çalışırken gevşediyse dur, yeniden ger.
- İpliği iğneye tak: önce tüpten geçir, sonra uçtaki gözden. İplik iğnenin arkasından serbestçe akmalı; çekince direnmemeli.
- Desenin dış çizgisinden başla. İğneyi kumaşa dik olarak, dibine kadar bastır. Yarım batırırsan ilmek kısa kalır.
- İğneyi kumaş yüzeyine kadar çek, havaya kaldırma. Kaldırırsan ilmek çözülür. İğne kumaşa sürünerek bir sonraki noktaya kaysın.
- İğnenin açık tarafı ilerleyeceğin yöne baksın. Yön değişince iğneyi kumaştan çıkarmadan çevir.
- Bir çizgi bitince ipliği kumaşa yakın kes. Ucu diğer ilmeklerin arasına saklanır.
- Dış çizgi bitti, içini doldur. Sıralar yan yana, aralarında boşluk kalmasın; boşluk kalırsa ön yüzde kumaş görünür.
- Bitince çevir, ilmekli yüze bak. Kaçan bir ilmek varsa iğneyi arkadan sok, yerine koy.
Sık yapılan hatalar
İlmekler çıkıyor
Üç sebepten biri: kumaş gevşek, iğne yeterince batmamış ya da iğneyi ilerlerken havaya kaldırmışsın. Sırayla kontrol et. Çoğu zaman suçlu gevşek kumaş.
İlmek boyları farklı
Batırma derinliği değişiyor. Her seferinde iğnenin sapı kumaşa değecek kadar bastır; sap durdurucu görevi görür.
Kumaş yırtıldı
Dokusu gevşek ya da eski bir kumaş kullanıyorsun, ya da aynı deliğe üst üste giriyorsun. Her ilmek bir sonraki iplik aralığına.
İğne boyu ve ilmek yüksekliği
Ayarlanabilir iğnede tüp kısaltılıp uzatılır. Tüp uzadıkça ilmek yükselir, dolgu kabarır, iplik daha çok harcanır. Kısa ayar düz ve sıkı bir yüzey verir, uzun ayar halı gibi tüylü. İkisini aynı işte kullanabilirsin: bulutun gövdesi kısa ilmek, kenarı uzun ilmek; kabartma etkisi oluşur. Bir işte kaç ayar kullanırsan kullan, aynı bölgede değiştirme; farklı yükseklikler yan yana geldiğinde yüzey pürüzlü görünür.
Ayarı denemek için desenin dışında, kumaşın kenarında birkaç sıra at. Çevir, bak, karar ver. Kenar kısmı sonradan çerçevenin altında kalır, görünmez.
Kanaviçeden farkı ne?
Kanaviçe sayı işi, punch needle akış işi. Kanaviçede her kare bir karar; punch’ta çizgiyi takip ediyorsun. Bu yüzden punch daha hızlı biter: avuç büyüklüğünde bir desen bir çayda, 20 cm’lik bir bulut iki üç saatte bitiyor. Saymaktan sıkılan, elleriyle ritim tutmayı seven için doğru teknik.
Bitmiş iş çerçevede kalır, duvara asılır. Arkasını kapatmak için bir parça keçe yeter; ilmekler ters tarafta düz dikişler hâlinde durur, kolay kolay çözülmez ama kapak yine de güvence.
Neyle başlanır?
Denemek için anahtarlık kiti iyi bir ilk adım; iğne, kumaş, iplik ve küçük çerçeve bir arada, bir çayda biter. Duvara asılacak bir şey istiyorsan Bulut kiti 20 cm çerçeveyle geliyor. İkisi de punch needle kategorisinde.
Kısaca
- Punch needle, içi boş iğneyle kumaşa ilmek atma tekniği. Dikiş ve düğüm yok.
- Kumaş monk kumaşı ya da sıkı dokulu keten olmalı, çerçevede davul gibi gerilmeli.
- İğneyi dibine kadar batır, çekerken havaya kaldırma, açık taraf ilerleme yönüne baksın.
- Desen arkadan çalışılır, ilmekli yüz ön olur.
İlk iğneyi almak için punch needle kitlerine bak.