Amigurumi anahtarlık yapmak için büyük bir figürün küçültülmüş hâlini değil, baştan küçük düşünülmüş bir figürü örersin: tek parça gövde, en fazla iki küçük ek, sıkı dolgu, işlenmiş göz ve figürün içinden sağlam biçimde geçirilmiş bir halka. Sihirli halka ile sık iğneyi biliyorsan bir iki akşamda biter; bilmiyorsan önce amigurumiye başlangıç yazısına bak, orada adım adım anlatılıyor.
Neden anahtarlıkla başlamalı?
Küçük figür hızlı biter ve hata payı küçüktür. Bir tavşanın başını, gövdesini, kollarını ve kulaklarını ayrı ayrı örüp birleştirmek ilk denemede sabır ister; anahtarlık ise çoğu zaman tek parça örülür. Artırma ve eksiltmeyi, dolguyu ve kapatmayı aynı küçük parçada öğrenirsin. Sonuç da hemen kullanılır: çantaya, anahtara, kalem kutusunun fermuarına takılır.
Bir de şu var: anahtarlık yıpranır. Cepte ezilir, masaya çarpar, elde döner. Bu yüzden amigurumi anahtarlık, rafta duran figürden daha sıkı örülür, daha sıkı doldurulur ve daha az çıkıntılı parça taşır. Aşağıdaki bütün öneriler bu gerçekten çıkıyor.
Figürü planlamak
Hangi şekiller anahtarlığa uygun?
En kolayı yuvarlak ya da oval gövdeli figürler: bir top gibi başlayıp top gibi kapanan her şey. Kuş, ayı yüzü, çilek, bulut, kedi başı, küçük bir hayalet ya da tek parça bir penguen buna uyar. Uzun ve ince parçalar (ince bacak, uzun kuyruk, sivri kulak) cepte kıvrılır ve kısa sürede şeklini kaybeder. Bunları ya kısaltır ya da gövdeye iyice yakın dikersin.
Tek parça mı, ek parçalı mı?
İlk anahtarlıkta tek parça gövde ve en fazla iki küçük ek parça yeterli. Kulak, kanat ya da yaprak gibi ekleri düz örüp dolgusuz bırakmak işi kolaylaştırır; hem dikmesi hızlı olur hem de cepte ezilince bozulmaz. Kol ve bacak eklemek istiyorsan onları gövdeye yaslanmış, kısa ve dolgusuz ör.
Boyut
Anahtarlık için avuca kolayca sığan bir boy hedefle; baştan sona birkaç santim. Boyutu tığ ve ip belirler: aynı tarifi daha ince iple ve daha küçük tığla örersen figür küçülür. Tarifi değiştirmeden boyutu bu şekilde oynatabilirsin. Çok küçük figürde ilmek saymak zorlaşır, ilk denemede aşırı küçültme.
İp ve tığ seçimi
Pamuk ip anahtarlık için en uygunu. İlmekleri net görünür, tüylenmez, sürtünmeye dayanır ve dolguyu iyi gizler. Tüylü, kadife ya da peluş ipler güzel görünür ama cepte çabuk yıpranır ve kirlenir. Açık renkler de zamanla kararır; ilk anahtarlığında orta ya da koyu bir renk seçmek iyi fikir.
Tığı ipin etiketinde önerilenden biraz küçük al. Amigurumide amaç ilmekler arasından dolgunun görünmemesi; anahtarlıkta bu daha da önemli, çünkü figür sürekli sıkıştırılır ve gevşek örgü açılır. Deneme yolu basit: birkaç sıra ör, arkasına biraz elyaf koy, ışığa tut. Elyaf görünüyorsa tığı küçült.
Örme sırası
- Sihirli halka ile başla ve ilk sırayı kapat. Ortada delik kalmasın.
- Artırmalarla figürün en geniş yerine kadar büyü.
- Birkaç sıra düz ör; figürün yüksekliği bu sıralarda oluşur.
- Göz yerini işaretle. Gözü figür kapanmadan, içeriden ulaşabilirken işle.
- Eksiltmeye başla. Figür yarı yarıya kapandığında dolguyu koymaya başla.
- Halka için bağlantı ipini figür kapanmadan içeriden geçir (aşağıda anlatılıyor).
- Eksiltmeyi bitir, son ilmekleri toplayıp kapat, ip ucunu figürün içine gizle.
Her sıranın başına ilmek işareti takmayı unutma. Küçük figürde bir sıra kaçırmak şekli hemen bozar ve fark etmesi zordur.
Dolgu: sıkı ama patlatmadan
Anahtarlıkta dolgu, rafta duran figürden daha sıkı olmalı. Az doldurulan figür birkaç günde buruşur ve cepte yassılaşır. Ama çok sıkı basarsan ilmekler açılır ve elyaf dışarı bakar.
- Elyafı avucunda ufalayıp küçük parçalar hâlinde koy. Tek büyük tutam topaklanır.
- Önce kenarları doldur, sonra ortayı. Böylece yüzey düzgün çıkar.
- Tığın ters ucuyla ya da bir kalemin arkasıyla dolguyu köşelere it.
- Kapatmadan önce figürü parmaklarınla sık. Hemen eski şekline dönüyorsa dolgu yeterli.
Dolgu elyafı yıkanabilir olmalı. Anahtarlık er geç kirlenir; yıkanmayan dolgu topaklanır.
Göz: güvenlik gözü yerine nakış
Plastik güvenlik gözleri büyük figürlerde çok iyi durur ama anahtarlıkta iki sorun çıkarır. Birincisi, sürekli sürtünmeyle gözün yüzeyi çizilir ve donuklaşır. İkincisi, küçük figürde gözün arka kilidi içeride fazla yer kaplar. Anahtarlığın bir çocuğun eline geçme ihtimali varsa küçük sert parçalar zaten istenmez.
İplikle işlenmiş göz bu sorunların hiçbirini taşımaz:
- Fransız düğümü. İğneye ipi birkaç kez dolayıp aynı noktanın hemen yanından geri batırırsın. Küçük, yuvarlak, parlak bir nokta çıkar. Küçük figürler için en pratik yöntem.
- Dolgu dikişi. Göz alanını yan yana kısa dikişlerle doldurursun. Daha büyük ve oval gözler için.
- Kısa düz dikiş. Kapalı, uyuyan göz görünümü. Tek dikişle yapılır ve çok sevimli durur.
Gözleri figür kapanmadan işle ki ip uçlarını içeride düğümleyebilesin. İki gözün aynı sırada ve eşit aralıkta olduğundan emin olmak için önce toplu iğneyle yerlerini dene, sonra işle. Yanağa küçük bir pembe dikiş ya da ağız için ince bir çizgi eklemek ifadeyi tamamlar.
Halkayı takmak
Anahtarlığın en çok zorlanan noktası halkanın figüre bağlandığı yer. Figür ne kadar güzel olursa olsun, burası zayıfsa anahtarlık bir gün yolda kalır.
İpten askı
En sağlam yol, figür kapanmadan önce figürün tepesinden sağlam bir ip ya da ince bir kordon geçirmek. İpi tepedeki birkaç ilmeğin içinden dolaştırır, iki ucunu figürün içinde düğümlersin. Dışarıda kalan kısmı küçük bir halka yapar; metal anahtarlık halkasını bu ipe takarsın. Böylece çekme kuvveti tek bir ilmeğe değil, birkaç ilmeğe dağılır.
Zincir ilmekten askı
Kapatma sırasında tepede birkaç zincir ilmek çekip bunu küçük bir halka hâlinde figüre tutturabilirsin. Hızlı bir yöntemdir. Zinciri tek kat değil çift kat örersen daha uzun dayanır.
Ara halka
Metal anahtarlık halkasını doğrudan ipe takmak yerine araya küçük bir ara halka ya da kısa bir zincir koyabilirsin. Figür daha rahat sallanır ve ip halkanın keskin kenarında sürtünmez.
Hangi yöntemi seçersen seç, bitirdikten sonra figürü halkadan tutup birkaç kez sertçe çek. İlk çekişte gevşeyen bir askı, cepte bir hafta dayanmaz.
Bitirme ve bakım
- Bütün ip uçlarını figürün içine gizle. Dışarıda ip kalırsa zamanla çekilip açılır.
- Tüylenen yüzeyleri makasla dikkatlice düzelt.
- Kirlendiğinde ılık suda, hafif sabunla elde yıka. Sıkma; havluya bastırıp suyunu al, şeklini verip kurut.
- Isı kaynağının üstünde kurutma; dolgu ve ip biçim değiştirebilir.
Sık sorulanlar
Amigurumi anahtarlık kaç saatte biter?
Tarifin karmaşıklığına ve senin hızına bağlı. Tek parça küçük bir figür, sihirli halka ile sık iğneyi bilen biri için genelde bir ya da iki akşamlık iştir. İlk denemede sökmeler yüzünden biraz daha uzun sürmesi normal.
Güvenlik gözü kullanırsam ne olur?
Kullanabilirsin, yeter ki figür kapanmadan önce kilidi sıkıca tak. Yine de anahtarlık sürekli sürtündüğü ve küçük sert parça çocuk eline geçebileceği için nakış göz daha dayanıklı ve daha güvenli bir seçim.
Hangi ip kirlenmez?
Hiç kirlenmeyen ip yok. Pamuk ip tüylenmediği ve yıkamaya dayandığı için en az sorun çıkaranı; orta ve koyu tonlar kirliliği daha geç gösterir.
Kısaca
- Anahtarlık için baştan küçük ve toplu bir figür seç; ince uzun parçalardan kaçın.
- Pamuk ip, önerilenden küçük tığ, sıkı ama ilmek açmayan dolgu.
- Gözü nakışla işle, figür kapanmadan bitir.
- Askıyı figürün birkaç ilmeğinden geçir; bitince sertçe çekip dene.
Tığ elinde oturduysa bir sonraki adım daha büyük bir figür olabilir: Amigurumi Kiti, Tavşan bunun için düşünüldü. Diğer seçenekler amigurumi kategorisinde, bir akşamlık küçük işler mini kitlerde.