Kanaviçe, kareli bir kumaşın üstüne aynı yöne bakan çarpılar dikmektir. Tek dikiş türü var, sayarak ilerliyorsun. Başlamak için 14 count etamin, birkaç renk muline iplik, küt uçlu bir iğne ve bir kasnak yeter; ilk desenini bir hafta sonunda bitirebilirsin.
Kanaviçe neden iyi bir ilk el işi?
Çünkü öğrenecek bir şey yok. Nakışın onlarca dikişi var, kanaviçenin bir tane. Desen kareli kâğıda çizilmiş, kumaş da kareli; kâğıttaki kareyi kumaşa taşıyorsun. Hata yaptığında sökmek kolay, iplik bol, kumaş dayanıklı. Bir akşam oturup üç çarpı dikersen bile bir şey yapmış oluyorsun.
Bu yazı sıfırdan başlayan için. Elinde bir başlangıç kiti varsa kutuyu aç, yanında tut; yoksa aşağıdaki malzeme listesiyle kendin toplayabilirsin.
Ne gerekiyor?
- Etamin. Kareli kanaviçe kumaşı. İlk iş için 14 count ideal; kareler ne çok büyük ne çok küçük. Sayının ne anlama geldiğini etamin sayısı yazısında anlattık.
- Muline iplik. Altı ince telden oluşan pamuk iplik. 14 count’ta iki tel kullanılır.
- Küt uçlu iğne. Kanaviçe iğnesinin ucu sivri değil; kumaşı delmiyor, hazır deliklerden geçiyor. Parmağa batmaz.
- Kasnak. Kumaşı gergin tutar. 15 cm ilk desen için yeterli; hangi boyutu ve malzemeyi alacağını kasnak yazısında anlattık.
- Desen. Kareli, renk kodlu bir şema. Kitlerde basılı gelir.
- Küçük makas. İplik ucu kesmek için.
İlk kit için 10 adım
- Kumaşın ortasını bul. Etamini ikiye, sonra tekrar ikiye katla. Katlama yerlerinin kesiştiği nokta merkez. Oraya küçük bir iğne batır ya da suda çıkan kalemle işaret koy.
- Kasnağa ger. İç halkayı kumaşın altına koy, dış halkayı üstüne geçir, vidayı sık. Kumaşa parmağınla vurduğunda davul gibi ses vermeli. Gevşek kumaşta çarpılar eğri durur.
- Desenin ortasını bul. Kâğıttaki şemada ok işaretleri merkezi gösterir. Kumaşın merkeziyle desenin merkezi aynı nokta. Ortadan başlarsan desen kumaşa sığar, kenarda yer kalır.
- İpliği ayır. Muline çilesinden 40 cm kadar kes. Altı telden ikisini yavaşça, tek tek çek. Uzun iplik dolanır, kısa iplik sık sık biter; 40 cm iyi bir orta yol.
- Düğümsüz başla. İpliğin ucunu arkada 2 cm bırak, ilk üç dört dikişi onun üstünden geçir. Düğüm gerekmez; arkası düz kalır ve kasnağa gerdiğinde tümsek yapmaz.
- İlk çarpıyı dik. Sol alt delikten çık, sağ üst deliğe gir. Sonra sağ alt delikten çık, sol üst deliğe gir. Bir kare, bir çarpı. Bu kadar.
- Yönü sabit tut. Bütün çarpılarda alttaki çizgi aynı yöne, üstteki çizgi aynı yöne baksın. Yön değişirse ışık farklı yansır ve iş dalgalı görünür. Yeni başlayanın en sık yaptığı hata bu.
- Sıra sıra ilerle. Aynı renkten yan yana kareler varsa önce hepsinin alt çizgilerini soldan sağa dik, sonra geri dönerken üst çizgileri tamamla. Hem hızlı, hem düzgün.
- Renk bitince arkadan bağla. İpliği arkadaki birkaç dikişin altından geçir, kes. Yine düğüm yok.
- Bitince yıka ve ger. Ilık suda elde yıka, havluyla kurula, tersinden ütüle. Sonra kasnağa gerip arkasını kapat; kasnak aynı zamanda çerçeve.
Sık sorulan üç şey
Sayarken kaybolursam?
Desenin üstünde tamamladığın kareleri kalemle çizerek ilerle. On karede bir sayım yap; hatayı erken yakalarsan sökmesi iki dakika. Etaminin üstünde on karelik ızgara çizgileri varsa işin daha kolay.
Yanlış yere diktim, ne yapayım?
Küt iğneyi ipliğin altından geçir, yavaşça çek. Kanaviçe ipliği sökülmeye dayanır. Sökülen ipliği yeniden kullanma, tüylenir; yeni parça kes.
Ne kadar sürer?
Küçük bir başlangıç deseni, yaklaşık 40 x 40 karelik bir limon dalı diyelim, dört beş saat sürer. İlk saatte yavaş gidersin; ikinci saatte eller alışır, şemaya bakmadan dikersin.
Arka yüz de sayılır
Ön yüz düzgünse arka yüz de düzgün olur; tersi de doğru. Arkada uzun atlamalar yapma: bir renk iki üç kareden fazla uzakta yeniden başlıyorsa ipliği kes, yeniden bağla. Uzun atlayan iplik açık renkli etaminden gölge gibi görünür ve gerginlikte fark yaratır. Arkada düğüm yok, kalın tümsek yok, karışık iplik yok. Bir bakışta anlarsın: arka yüz ön yüzün aynası gibi duruyorsa çarpılar doğru atılmış demektir.
Oturuş da işin parçası. Işık sol omzundan gelsin, kasnak göğüs hizasında dursun, her yarım saatte bir kalk. Kanaviçe yavaş bir iş; acele eden değil düzenli çalışan bitirir.
İlk desen nasıl seçilir?
Az renk, az kare, tek dikiş. Beş altı renkli, bir avuç büyüklüğünü geçmeyen bir desen doğru başlangıç. Yarım çarpı, arka dikiş ve Fransız düğümü isteyen desenleri ikinci kite bırak. Önce denemek istiyorsan yarım saatte biten magnet kitleri var; bitince duvara asacak bir şey istiyorsan nakış ve kanaviçe kitlerine bak.
Kısaca
- Kanaviçe tek dikiş: çarpı. Öğrenecek teknik yok, sayacaksın.
- 14 count etamin, iki tel muline, küt iğne ve 15 cm kasnak başlamak için yeter.
- Ortadan başla, çarpıların yönünü sabit tut, düğüm atma.
- Az renkli küçük bir desen seç; ilk kiti bitirmek ikinciyi kolaylaştırır.
İlk kutu için nakış ve kanaviçe kitlerine göz at; hepsi kasnağıyla geliyor.