Punch needle iğnesini kullanmak için önce ipliği içi boş iğnenin gövdesinden ve ucundaki delikten geçirirsin, sonra iğneyi kalem gibi tutup açık yüzü ilerleme yönüne bakacak şekilde kumaşa sapına kadar batırırsın. İğneyi kumaştan tamamen çıkarmadan yüzeye kadar kaldırır, bir iki dokuma ileri kaydırıp tekrar batırırsın. İlmekler kumaşın öbür yüzünde oluşur; ilmek boyunu iğnenin derinlik ayarı belirler.
Punch needle’ın ne olduğunu, hangi kumaş ve iplikle çalışıldığını punch needle nedir yazısında anlattık. Bu yazı iğneyi eline aldığın andan itibaren adım adım ilerliyor.
Punch needle iğnesinin parçaları
- Sap. Elinde tuttuğun kısım. Çoğu ayarlanabilir modelde derinlik ayarı sapın üstünde ya da sapla gövdenin birleştiği yerde durur.
- Gövde. İçi boş metal boru. İplik bunun içinden akar.
- Uç ve açık yüz. Gövdenin ucu verev kesilmiştir; bir tarafı açık, bir tarafı kapalıdır. Ucun hemen üstünde ipliğin çıktığı küçük bir delik bulunur.
- İplik takma teli. Ucunda ilmek olan ince, esnek bir tel. İpliği borunun içinden geçirmek için kullanılır; küçük ve kolay kaybolur, iğne kutusunda sakla.
Punch needle’a iplik nasıl takılır?
Modeller arasında küçük farklar olsa da mantık aynı: iplik önce gövdenin içinden, sonra uçtaki delikten geçer.
- Takma telini iğnenin ucundan sok, gövdenin içinden ilerleterek sapın arkasından çıkar.
- İpliğin ucunu telin ilmeğinden geçir, birkaç santim sarkıt.
- Teli geri çek. İplik gövdenin içinden geçip uçtan çıkar.
- Teli şimdi uçtaki küçük deliğe, açık yüz tarafından sok.
- İpliği ilmeğe geçir ve teli geri çekerek ipliği delikten çıkar.
- İpliğin ucunu birkaç santim bırak. Sap tarafındaki ipliği hafifçe çekip boşluğu al; iplik gövdenin içinde serbestçe kaymalı.
Kontrol: sap tarafından ipliği çektiğinde uçtaki iplik içeri kaçmamalı, uç tarafından çektiğinde iplik sürtünmeden akmalı. Takılıyorsa iplik iğne için kalın olabilir ya da gövdenin içinde bükülmüştür.
Kumaşın hangi yüzünden çalışılır?
Punch needle’da çalıştığın yüzde düz, sık dikişler görünür; ilmekler kumaşın öbür yüzünde oluşur. Kabarık ilmekli bir yüz istiyorsan deseni kumaşın arka yüzüne çizip oradan çalışırsın. Yazı ya da yöne duyarlı bir desen varsa arka yüze ayna görüntüsü olarak çizilmesi gerektiğini unutma. Düz dikişli yüzü tercih eden de var; ikisi de kullanılabilir.
Kumaş davul gibi gergin olmalı. İğne her batışta kumaşı iter; gergi azsa ilmekler tutunmaz ve geri çıkar. Yuvarlak kasnaklarda kumaş zamanla kayabildiği için punch’ta kilitli çerçeve ya da iyi kavrayan bir kasnak tercih edilir. Konuyu kasnak nasıl seçilir yazısında da anlattık.
Punch needle nasıl batırılır?
- Tutuş. İğneyi kalem tutar gibi, kumaşa dik ya da hafif eğik tut.
- Yön. Ucun açık yüzü gideceğin yöne baksın. Yön değiştirirken iğneyi de çevir.
- Batır. İğneyi sapın dayandığı noktaya kadar kumaşa bastır. Sap kumaşa değmeden kalırsa ilmek eksik boyda çıkar.
- Kaldır. İğneyi uç kumaş yüzeyine gelene kadar geri çek. Ucu kumaştan havaya kaldırma; kaldırırsan az önceki ilmeği de çekip çıkarırsın.
- Kaydır. Ucu yüzeyde sürterek bir iki dokuma ileri götür ve tekrar batır.
Ritim birkaç dakikada oturur. Adımlar ne kadar kısa olursa ilmekler o kadar sık ve dolgun durur; çok uzun adımda ilmekler arasında kumaş görünür, çok kısa adımda kumaş fazla delinir ve zorlanır. Satırları da birbirine yakın tut.
Derinlik ayarı ne işe yarar?
Ayarlanabilir iğnelerde gövdenin saptan ne kadar dışarı çıktığını değiştirirsin. Gövde uzadıkça iğne kumaşa daha derin girer ve öbür yüzde daha uzun ilmek oluşur. Kısa ilmek düz, halı gibi sık bir yüzey verir; uzun ilmek daha kabarık ve yumuşak durur. Aynı işte iki farklı derinlik kullanmak desene doku katar: örneğin bulutu uzun, gökyüzünü kısa ilmekle çalışmak.
İlk denemeyi orta ayarda yap. Kenardaki boş bir alanda birkaç satır çalış, öbür yüze bak, sonra desene geç.
İlmekler neden çıkıyor?
Başlangıçta en sık karşılaşılan sorun bu. Sebep neredeyse her zaman aşağıdakilerden biri:
- İğneyi fazla kaldırıyorsun. Uç kumaştan ayrılınca ilmek geri çekilir. Ucu yüzeyde tut.
- İplik gergin. İplik yumaktan ya da kucağından serbest akmalı. Bir yere takılırsa her batışta ilmeği geri çeker. Birkaç kulaç ipliği önceden yumaktan çöz.
- Kumaş gevşek. Kasnağı ya da çerçeveyi yeniden ger.
- İğne sapına kadar girmiyor. Her batışı sonuna kadar bastır.
- Açık yüz yanlış yönde. Yön değişiminde iğneyi çevirmeyi unutmak ilmeklerin düzensiz çıkmasına yol açar.
Renk nasıl değiştirilir, iş nasıl bitirilir?
Bir rengi bitirdiğinde son batıştan sonra iğneyi yüzeye kaldır, ipliği birkaç santim bırakıp kes. Uçları ilmekli yüze çekip ilmek boyunda kırp. Yeni rengi aynı şekilde takıp devam edersin. Genel alışkanlık önce hatları, sonra iç dolguları çalışmak; böylece renkler birbirine taşmaz.
Hata yaptığında sökmek kolay: ipliği ucundan çekince ilmekler sırayla açılır. Aynı delikleri tekrar kullanabilmek için kumaşı tırnağınla hafifçe düzelt. İş bitince arka yüzü sabitlemek için kenarları dikebilir ya da işi çerçeveye alabilirsin.
Sık sorulanlar
Punch needle’da ilmekler hangi tarafta çıkar?
Çalıştığın yüzün tersinde. Çalıştığın yüzde düz dikiş sıraları görünür. Deseni ilmekli yüzün arkasına çizip oradan çalışırsın.
Punch needle için hangi kumaş gerekir?
Dokuması iğnenin geçebileceği kadar açık ama ilmeği tutacak kadar sık bir kumaş gerekir. Ayrıntıları punch needle nedir yazısında bulabilirsin.
Derinlik ayarını iş ortasında değiştirebilir miyim?
Evet. Farklı alanlarda farklı ilmek boyu kullanmak desene doku katar. Aynı alanın içinde değiştirirsen yüzey düzensiz görünür; ayarı bir alanı bitirince değiştir.
Kısaca
- İplik önce gövdenin içinden, sonra uçtaki delikten geçer ve serbest akmalı.
- Açık yüz ilerleme yönüne baksın, iğne sapına kadar girsin.
- Ucu kumaştan kaldırma, yüzeyde kaydırarak ilerle.
- Derinlik ayarı ilmek boyunu belirler; ilk deneme orta ayarda.
- İlmek çıkıyorsa sırayla bak: kaldırma, iplik gergisi, kumaş gergisi.
İlk denemeyi küçük bir işle yapmak istersen mini punch kiti, duvara asılacak bir iş için bulut desenli punch needle kiti var. Hepsi punch needle kategorisinde.